MALATESTA KANTOLARI - KANTO 9

IX

Bir sene sel bastı her yanı,

Kış kıyamette savaştılar bir sene,

Bir sene dolu yağdı, kırdı devirdi ağaçları duvarları

Bataklıkta kapana kıstırdılar O’nu

Bir sene,

Gırtlağına kadar daldı suya

Tazılara yakalanmamak için,

Bocaladı durdu bataklıkta

Çıktı geldi üç gün sonra,

Faenza’dan Astorre Manfredi’ydi

tuzağı kurup

tazıları üstüne salan,

Bataklıkta, Mantua’nın altında,

Ve döğüştü Fano’da, bir sokak kavgasıydı,

Ölüyordu az daha,

Ve gelip şövalye ilan etti imparator bizi,

Şölen için yapılmış ahşap kaleleri vardı,

Ve bir sene Basinio çıktı

Meydanın kurulup çitlerin

Turnuvalar için çevrildiği avluya,

Ve çürüttü konuşup anti-Hellene’i

Ve senyörün bir erkek varisi vardı,

Ve Madam Ginevra öldü

Ve O,Sigismundo, Venediklilerin komutanıydı

Ve sattı küçük kaleleri

İnşa etti büyük Rocca’yı planladığı gibi,

Ve Monteluro’da savaştı on şeytan gibi

ve zafer kazandı

ve ihtiyar Sforza Pesaro’da kancıklık etti,

(sic) 16 Mart

“Messire Alessandro Sforza

Pesaro Lordu oldu

Meşhur senyör bay Fedricho d’Orbino’nun katakullisiyle

İş tutup  Galeaz ile

Messer Francesco’nun oyunlarıyla,

Dolap çevirdiler sattı Galeaz Pesaro’yu

Alex’e ve Fossembrone’yi Feddy’e

oysa hakkı yoktu satmaya

ve yaptı bunu bestialmente, yani Sforza yaptı bestialmente

söz verdiği gibi O’na, Sigismundo’ya, per capitoli

görmek için O’nun, Malatesta’nın, Pesaro’yu aldığını”

Ve bu bizi güney yarımızdan kopardı

ve sona erdirdi oyunumuzu,böylece, başlangıçta,

Ve O, Sigismundo, söyledi aklındakini Francesco’ya

ve sürdük çıkardık onları Marches’tan

Ve Ragona Kralı, Alphonse le roy d’Aragon,

tabutumuzdaki son çiviydi,

ve söylenebilecek tek şey, her halde,

topladı Sigismundo kent konseyini

Ve Valturio dedi ki “ ha bir koyun ha kuzu”

ve bu değişim (haec traditio)

ihtiyar mesanenin dediği gibi “rem eorum saluavit”

Kurtardı Floransa devletini, ve bu da, her halde, bir şeydi

ve “Floransa doğal müttefikimiz” toplantıda dedikleri gibi

sonrasında neye değdiyse bu

Ve başladı TEMPİO’yu inşa etmeye,

ve Polixena, ikinci karısı, öldü

Ve Venedikliler bir elçi gönderdiler

Ve dediler ki “ yumuşak konuş,

Ama de ki şimdi hisseni artırma sırası değil”

Ve Venedikliler bir elçi gönderdiler

üç sayfa gizli talimatla

şöyle ki şavaşı eğlence mi bellemişti?

Ve sarkık gerdan Milan’a girdi

Fakat katlanamadı Sidg’in Venediklilerle iyi anlaşmasına

Ve Feddy ile konuştu bunu, ve Feddy dedi ki “Pesaro”

Ve ihtiyar Foscari yazdı “Caro mio

 “Eğer Francesco’dan ayrılırsak senin olsun

“Ve sana her türlü destek oluruz.”

                Ama Feddy daha önce teklifte bulundu.

Ve Sigismundo birkaç okçu aldı,

Ve çaldı Classe’deki şu mermeri, “çaldı” yani,

Casus est talis

                Foscari doge, Ravenna vilayeti için

“Neden, ne, hangisi, gökgürültüsü, lanet????”

Casus est talis:

                Filippo, müşaviri Sant Apollinaire

Manastırının, Classe, Bologna Kardinali

Bir gece (quadam nocte) sattı

ILL D, D Sigismund Malatesta’ya

Arimininum Lordu’na, mermer, somaki, serpantin,

Adamları, Sigismundo’nun, yüzden fazla

Kağnıyla geldiler ve götürdüler, güzelleştirmek

İçin Tempio’yu Trivio’daki Santa Maria gibi

Aynısı döşeliydi şimdi duvarlara. Dört yüz

Düka ödenecekti manastır’a mezkur üçkağıtçı

Kardinal yahut varisleri aracılığıyla.

                grnnh! rnnh, pthg.

tekerlekler, kağnılar, öküzler gece kalkanının altında,

Ve Ağustos’un 13’ünde: Aloysius Purtheo,

Diğer keşiş, Sigismundo’ya, 200 düka fatura

O hengamedeki tahribatın ceremesi.

Ve o Cermen-Burgondiyalı dişi hakkındaki dedikodu

Ve o yıl O’nun mesihi yılıydı, Poliorcetes,

                ama O da ziyadesiyle Polumetis idi

Ve Venedikliler altı ay iş vermediler.

Ve gitti O da tuğla yığıntısı Pesaro’ya

                ve Feddy’i bekledi

Ve nihayet Feddy dedi “geliyorum!...

….Alessandro’ya yardıma.”

Ve dedi: “Bu kez Mister Feddy başardı.”

Dedi: “Broglio, keçi benim. Bu kez

                Mr.Feddy başardı (m’l’ha calata).”

Ve yitirdi Venediklilerin işini,

Ve gelmedi taş Istria’dan:

Ve adam yolladık ipek savaşına;

Ve Çengel ödemedi asla vaktinde

                Milan ve Floransa’yla anlaştığımız halde;

Ve Vada’da çamurdan toplar yaptı

ki başkası asla yapamazdı

ve koruyu temizleyip bombalardan

iki metal yığın oluşturdu

Küçüldükçe küçüldü işler,

Siena ile anlaşana dek;

Ve o zaman çaldılar çantasını.

Ve neydi peki?

                Pitigliano, on dönüm hissesi olan bir adam,

İki parça tüf,

                ve otlağını almışlar elinden,

Ve Sidg atlarını geri aldı,

                ve iki büyük parça tüfü vardı

                bodrumda altıyüz domuzuyla birlikte.

Ve zavallı şeytanlar soğuktan ölüyorlardı.

Ve şuydu çantasında buldukları:

                               Ex Arimino die xxii Decembris

                “Magnifice ac potens domine, mi singularissime

“Zat-ı âlînize tavsiyem

“Alwidge usta ile beraberken

“bana gösterdi ortasındaki sahının dizaynını,

“kilisenin, ve çatının ve…”

“İsa,

“Magnifico exso. Signor Mio

“Bu gün size söylemem önerildi

babamın Mr. Genare’den kilisenin

Tonozlarının nasıl olacağını gizlediğini…vs…

“Usta alwise’nin Giovanesi not: sanırım

“ mister Albert ile görüşmek üzere romaya gitsem

“böylece ne düşündüğünü öğrensem iyi olacak.

“Sagramoro …”

“Illustre signor mio, Messire Battista…”

“İlk: on levha en iyi kırmızı, yediye 15, üçte bir,

“sekiz aynısından, iyi kırmızı, 15 üçe bir,

“altı kezalik, 15 bire bir.

“Sekiz sütun 15 üçe çeyrek

“vs…taşıyıcıyla, 151 dinar

“MONSEIGNEUR:

                “Madame Isotta bugün Sr. Galeazzo’nun

“kızı hakkında yazdırdı. Taze pilicin çorbası yağsız olur

“diyen adam ne dediğini biliyor. Önceki gün kızı

“görmeye gittik. Hülasa her şeyi inkar etti ve

Öfkelenmek suretiyle mevzuyu kapattı. Sanırım

“madam Ixotta tadını kaçırdı. Mi pare che avea decto hogni chossia.

“Çocuklar iyi. Herkes olduğun yerden ve Şatoyu almandan memnun

“Biz ise aksine sürüklenip gidiyoruz. Muhtemelen Madame Lucrezia

“size yazdı yahut yazmalı, sanırım mektubu ulaştı. Herkes hatırlanmak

“istiyor.                                   21 Ara.  D. De M.”

“…sagramoro iskeleyi dikiyor. Kirişlerin kaynağı …”

“SAYGIDEĞER MUHTEŞEM LORD:

“Messire Malatesta iyi ve her gün sizi soruyor. Midillisiyle

Oynamaktan ziyadesiyle keyifli. Neşesini bütünüyle

“yazmaya kalksam bir ayımı alır. Size bir kez daha

“madame İsotta’nın kullandığı küçük bahçenin duvarını

“onarması için Georgio Rambottom’a ya da patronuna yazmanızı

“istirham ederim, nitekim kaç kez dediğim üzere yerle yeksan,

“nihayet elimden geleni yaptığımı size yazıyorum zira burada

“siz olmadan kimse bir şey yapamıyor.

                “bendeniz

                                               LUNARDA DA PALLA.

                                                               20 Ara. 1454.”

“…tüm kalfa ve mühendislerle üstesinden geldik. Küçük madalyanın

“gümüşü hakkında…”

“Magnifice ac potens…

                “zira duvarları…”

“Malatesta de Malatestis ad Magnificum Dominum Patremque

“suum.

“Exso Dno et Dno sin Dno Sigismundum Pandolfi Filium

                “Malatestis Capitan General

“Muhteşem ve Âlî Lord ve Baba hususen saygıdeğer efendim: mektubunuz

“Gentilino da Gradara eliyle bana ulaştı ve lutfettiğiniz doru midilli(ronzino baiectino) de,

“gözümde binicilik sanatını öğrenmek için harika bir binek, baba şefkatinize

“müteşekkirim ve güveninize layık olmak için dua ediyorum, mektubun ulağına

“hepimizin iyi sıhhatte olduğunu bildirmesi üzere ikaz ettim, ekselansları efendimin de

“iyiliğini umuyor, sürekli yâdediyoruz

                “oğlunuz ve hizmetkârınız

                               MALATESTA DE MALATESTİS.

                Teslimi Rimini’de Aralık’ın 22. Günü

                               Anno domini 1454”

                               (altı yaşında)

“ŞÖHRETLİ PRENS:

“Münasip değil Hannibal’e akıl vermem…”

“              Magnifice ac potens domine, domine mi singularissime,

“humili recomendatione premissa etc. Bu, siz

“Majesteleri Lord’a ikinci grup Verona mermerinin nihayet

“Ferrara’da durdurulmasının ardından orda

“indirilmeden telaşsız sorunsuz buraya

“nasıl ulaştığını iletmek içindir.

                “Nasıl olduğunu öğrendim, ve kaptanın, mavnaya el konulunca firar etmiş,

“borcu ve irtikâbı sebebiyle el konulmuş olduğundan

“birkaç florine mâl oldu. Ama Majestelerinin parası zayi olmasın

“diye mavnayı buraya getirttim, kaptanın dönüşüne rehin olarak. Dönmezse

“mavna elimizde.

“ Noel şenlikleri biter bitmez kilise deposunun zeminini döşeteceğim,

“zira zaten taşları kesilmişti. Binanın duvarı bitti ve şimdi çatıya

“başlamalıyım.

“Daha şehit şapeline taş koymadık; zira evvela ağır buzlar işi

“batırırdı, saniyen daha filler hazır değil ve fillere yaslanacak olan

Saçakla kolon arası ölçülemiyor.

“Kalede odana giden merdivenleri yapıyorlar… Messire Antonio

“delgi Atti’nin avlusunun zeminini döşettim ve peykeleri koydurttum.

“Ottavian fermanı aydınlatıyor. Yani şapelin fermanı. Bütün taş

“ustaları çalışmak için bahar havasını bekliyor.

“Kabir, kapağı hariç bitti, ve Messire Agostino Cesena’dan gelir gelmez

“tamamlatacağım, majesteleri lordum

                                                                              “bendeniz

                                                                              PETRUS GENARİS”

Buydu buldukları çantasının içinde

Ve bazı benzer şeyler zira O

Yaşadı ve hükmetti”

“et amava perdutamente Ixotta delgi Atti”

e “ne fu degna”

                “constans in proposito

“Placuit oculis principis

“pulchra aspectu”

“populo grata (Italaeque decus)

“ve pagan izlerle dolu bir tapınak inşa etti”

Yani Sigismund

Hem de “Past ruin’d Latium” tarzında

Telkâri saklıyor Gotik’i

Bütünde bir retorik dokunuşu

Ve eski lahitler,

Ceset gibi, otlara bürünmüş, San Vitale’de.

1-      Bir sene: Bu giriş dizeleri Sigismundo’nun kariyerindeki belli dönemlere atıfta bulunan, aynı zamanda T.S. Eliot’un ‘Gerontion’da ‘olgusal kişilik’i tarif ettiği dizelere de işaret eden; 1440 yılında Rimini’yi Venedik gibi sular altında bırakan sel afeti, 1442’de Rimini ve taşrasında büyük tahribat yapan dolu fırtınası ile 1444 yılında kar fırtınasında sefere çıkıp Monte Gaudio’nun Sforza lehine teslim olmasını hatırlatan dizeler.

2-      Astorre Manfredi: Sigismundo gibi bir condottieri olan Faenzo lordu, Urbino dükünün müttefiki ve Malatesta’ların kadim hasmı. Dizeler Sigismundo’nun Astorre’nin bölgesinden geçerken tuzağa düşmesini  ve kendisini kovalayan tazılardan kaçmak için bataklıkta boynuna kadar dalıp saklanmasını anlatıyor.

3-      Fano: Orta İtalya’nın bataklıkları arasındaki, Malatesta’ların tevarüsünde olan ancak sonra Papalık’a geçen şehir. Fanum(tapınak) kelimesinden gelen Fano’da Sezar Agustus adına yapılan bir tapınak bulunuyordu. Yine Roma döneminden kalan bir zafer anıtı da bulunuyordu ki bu durum Sigismundo’yu antik kahramanlarla ilintiliyor. Burada işaret edilen, genç Sigismundo’nun Rimini, Fano ve Cesena üzerinde hükümranlık talep ederken buranın sakinleri tarafından gösterilen direniştir.

4-      İmparator: Luxemburg hanesinden kutsal Roma imparatoru V. Sigismund (1433-1437). 1433 yılında papa tarafından Roma’da imparator tacı giydirilince dönüşte Rimini’de merasim ve şölenlerle karşılandı, Sigismundo ve kardeşi Domenico’yu şövalye ilan etti. Piero della Francesca bunu Tempio’da fresk olarak işledi.

5-      Şövalye ilan etti: Sigismundo’nun en genç kardeşi Domenico; Pound’un adlandırmasıyla “Malatesta Novello” ya da “Novvy”,1418-1475. Cesena’yı yönetti ve oradaki kütüphaneyi kurdu.

6-      Ahşap kale: Sigismundo’nun Ginevra ile evlenmesi üzerine yapılacak turnuvalarda kullanımak üzere Sigismundo’nun dizayn ettiği ahşap kale.

7-      Basinio: Basinio de Basini, 1425-1457, Sigismundo’nun himayesindeki İtalyan şair ve hümanist. Ovid’in Heroides tarzındaki L’Isottaeus adlı eserin sahibi. Sigismundo’nun himayesinde iken rakip bir şair olan Porcellio Pandone tarafından edebi bir düelloya davet edilmiş, La Rocca’nın avlusunda Porcellio Grekçe öğrenmeden(Anti-Hellene) bir kimsenin pekala Latince şiir yazabileceğini savunmuş; Basinio ise Latince eserlerin Grekçeye istinad ettiğini göstermek suretiyle antik yunan çalışmalarının gerekliliğini savunmuştu. Basinio galip ilan edildi ve öldüğünde Tempio’nun dışındaki lahitlerden birine gömüldü.

8-      Madam Ginevra: Parisina ve Niccolo d’Este’nin kızı, 17 yaşındaki Sigismundo’nun 16 yaşındaki karısı. Bir yıl yaşayan bir erkek evlat doğurdu, oğlunun ölümünden sonra 22 yaşında öldü. Sigismundo evliliği boyunca dışarıda savaştaydı. Daha sonra Papa Pius II Sigismundo’yu Ginevra’yı zehirlemekle itham etti.

9-      Komutanı: 1437’de Sigismundo 20 yaşında Venediklilerin komutanıydı.

10-   Rocca: aynı yıl Sigismundo Rimini’de La Rocca kalesinin dokuz yıl süren inşasına başladı. O dönemde İtalya’nın harikaları arasında sayılan ve Sigismundo’nun dizayn ve inşa ettiği kale önceki yüzyıllarda tanınmaz hale getirildi.

11-   Monteluro: 1444’de Sigismundo’nun kayınpederi Francesco Sforza için kazandığı savaşın cereyan ettiği saha. Zafer Sigismundo’ya bir şey getirmedi, bir kaç ay sonra Sforza ile Pesaro’yu sattığı için ayrı düştü.

12-   16 Mart: FrancescoSforza ile kardeşi Alessandro, Federigo d’Urbino ve Galeazzo Malatesta arasındaki Pesaro’nun Alessandro’ya Fossombrone’nin Federigo’ya satışını içeren 1445’teki anlaşma.

13-   Federigo d’Urbino: ilk Urbino dükü, İtalyan savaşçı ve siyasetçi, sanat hamisi.

14-   Bestialmente: Gaspare Broglio’nun tabiri.

15-   Per Capitoli: “antlaşma üzere”

16-   Onları Marches’tan: Sigismundo, Sforza karşıtı ittifaka katılıp iki yıllık başarılı bir savaşın ardından rakiplerini Marches’tan çıkardı.

17-   Ragona Kralı: Sigismundo 1447’de Napoli üzerindeki iddialarına destek vermek üzere Napoli kralı Aragon’un oğlu Alfonso’yla anlaştı, ve hizmetleri karşılığında anlaştığı 32,400 dükanın 25,000’ini aldı. Ancak Floransalılar O’na kendileri ile anlaşmasını teklif edince bunu kabul etti ve Napoli kralının ödediği parayı da iade etmedi. Bu ihaneti ile de Alfonso’nun ebedi nefretini kazanmış oldu.

18-   Valturio: Roberto Valturio, 1414-1489, İtalyan mühendis ve Leonardo da Vinci’nin kütüphanesi üzerine yazılmış De Re Militari adlı kitabın müellifi; Sigismundo’nun danışmanı ve hususi katibi, La Rocca’nın inşası ile görevliydi. Tempio’daki lahitlerden birine gömüldü.

19-   Haec traditio: ortaçağ Latincesi, “bu ihanet”. Pound Sigismundo’ya ilişkin bu ihanet iddiasını bunu “değişim” olarak tercüme ederek bertaraf ediyor; bu kelime ortaçağ Latincesi değilmiş gibi.

20-   İhtiyar mesane: Aeneas Sylvius (Enea Silvio de) Piccolomini, 1404-1464, Papa Pius II. Pound O’na safra kesesinde taş olduğu için ihtiyar mesane diyor.

21-   Rem eorum saluavit: Latince, “davalarını kurtardı” Pius II.’nin hatıratından: “Şüphesiz Sigismundo’nun ihaneti Floransalıların davalarını kurtardı”.

22-   Polixena: Polissena Sforza, Francesco Sforza’nın kızı. Sigismundo onunla ilk karısının ölümünün üstünden bir yıl geçmeden, babası Sforza ona Pesaro’yu geri almasında yardımcı olacağına dair söz vermesi üzerine evlendi. Sonraki sene bir yıl yaşayabilen bir oğlan doğurdu. Sigismundo O’nu metresleri Vanetta Toschi ve Isotta degli Atti için terk etti. 1449’da veba Rimini’yi kasıp kavurduğunda Scolca’daki manastıra firar etti, orada öldü ve aceleyle isimsiz bir mezara gömüldü,bu sebeple vebadan öldüğü varsayılabilir. Ancak on yıl sonra Pius II. Sigismundo’yu O’nu boğmakla itham etti.

23-   Sarkık gerdan: Franxesco Sforza nihayet 1450’de dük olarak Milan’a girdi.

24-   Feddy: Federigo d’Urbino. Sforza Milan’a girdiğinde Sigismundo Venedik’in hizmetindeydi ve sefa sürüyordu, zira zengin şehir ancak en meşhur condottieri’yi istihdam ederdi. Sforza O’nu Venediklilerden ayırmak için Federigo d’Urbino’yu Sigismundo’ya Pesaro’yu almasında yardım edecekmiş gibi yapmaya ikna etti. Ama Sforza’nın kuvvetleri Urbino’ya arkadan girip hoş karşılanınca Sigismundo ihanete uğradığını anladı.

25-   Foscari: Francesco Foscari,?1372-1457, Venedik şehrinin seçilmiş başkanı.

26-   Caro mio: “sevgili dostum”, Foscari Sigismundo’ya Venediklilerden ayrılmamasını, Pesaro’yu almasına yardım edeceğini yazıyor.

27-   Classe: 534 yılından kalan İtalya’daki en önemli Bizans kilisesi Ravenna Classe’deki büyük S. Apollinare basilikası. Sigismundo basilikadaki mermerleri Tempio’da kullanmak üzere söktü.

28-   Casus est talis: Latince, “işte böyle”, Sigismundo Foscari’ye eylemlerini izah ediyor. O zaman Venedik başkanlığına bağlı olan Ravenna yurttaşları Foscari’ye bu talanı şikayet etti. Başkanın baskısıyla S. Apollinare kilisesinin benedikten papazı Sigismundo’nun karşılık olarak 200 altın florin vermesini kabul etti. Sigismundo’nun bu kilisenin hazinelerinden sanki taş ocağıymış gibi istifade etme teşebbüslerinden biri de Papalık’tan bu kilisenin başkeşişini Rimini’deki nizama bağlayan ferman çıkarması oldu. Bunun üzerine öfkelenen Venedik meclisi karşı bir yasa çıkardı. Pound bu iki olayın kronolojik sırasını tersyüz ediyor.

29-   Filipo: Filippo Cassandrini, S. Apollinare kilisesi üstünde tasarrufu olan Bologna Kardinali. Sigismundo O’nunla yakınlık tesis etti ve “dilediğini götürmesi için” rızasını aldı. Pound’un buradaki kinayesi kardinalin 400 düka alması, oysa kayıtlarda bu yer almıyor.

30-   Quadam nocte: Latince, “malum bir gece.”

31-   Santa Maria in Trivio: Madonna dell’Acqua adına inşa edilen ve üstüne resmi olarak St.Francis’e adanan Tempio Malatestiano’nun yapıldığı eski kilisenin adı. Büyük Rönesans mimari Leon Battista Alberti, kiliseyi yıkmak yerine Tempio’yu bunun üzerine giydirmeyi düşündü, böylece Sigismundo’da bulunmayan öncekilerin başarılarına hürmetini sergiledi. Tempio bünyesinde Gothik kilisenin, Rönesans mimarisinin ve Bizans mermerlerinin birleşiminden oluşan kültürel katmanları barındırıyordu ki Pound kantolarında bunu yapıyor. Pound’un Sigismundo’nun hırsızlığını savunma gayretinde kişisel bir boyut yok denemez dolayısıyla.

32-   Plaustra: Latince “kağnılar, arabalar.”

33-   Aloysius Purtheo: muhtemelen S.Apollinare kilisesinin başrahibi.

34-   Hengame: S.Apollinare mermerlerini yağmalayan yüz kağnı muhtemelen tahıl tarlalarına zarar vermiş olmalı. Dizeler Sigismundo’nun çiftçiler hakkında endişelendiğini ve keşişle anlaşmasındaki tutarlılığı göstermeyi amaçlıyor.

35-   Cermen-Burgondiyalı dişi: İtalyan tarihçi Ludovico Antonio Muratori Venediklilerin didik didik etmelerine rağmen suçluyu bulamadıklarını söylediği olayı Pius II. Almanya’dan Roma’ya giden bir kadını Sigismundo’nun iğfal edip öldürdüğü şeklinde anlatıyor ki Pound bunun faili meçhul bir olay ya da bir yalan olduğu kanaatinde.

36-   Poliorcetes: “Şehirler fatihi”, Makedonya Kralı Demetrius’un (M.Ö.294-288) lakabı. Askeri kariyeri ve askeri mühendisliği bakımından Sigismundo ile benzerlik arzeder. Pisanello’nun bastığı Sigismundo madalyonlarının üzerinde şunlar yazıyordu: “Poliorcetes et semper Invictus” (şehirler fatihi ve daima muzaffer).

37-   Polumetis: Grekçe,  çok boyutlu zihin sahibi diye tercüme edebiliriz, Sigismundo’ya Odysseus’un lakabı yakıştırılıyor.

38-   Feddy: Federigo d’Urbino.

39-   Alessandro: Pesaro lordu Alessandro Sforza.

40-   Broglio: Gaspare Broglio, Sigismundo’nun askeri yoldaşı ve savaşlarını ele alan bir eserin müellifi.

41-   M’l’ha calata: İtalyanca argo, “beni aldattı”.

42-   Istria: Venedik şehrinin inşasında mermerleri kullanılan Adriyatik’in kuzey ucundaki yarımada. Sigismundo’nun ısmarladığı büyük miktarda mermerin gecikmesi Pietro di Genari’nin mektubunda zikrediliyor.

43-   İpek savaşı: muhtemelen Venedik ile Dalmaçya’daki Ragosa(şimdiki Dubrovnik) arasındaki savaş.  Ragosa Adriyatik kıyısında Venedik’ten bağımsız kalabilmiş tek şehirdi ve ipek üretiminde Venedik ile rakipti. 1423’te şehrin başkanı 1600 ipek dokumacısının orada çalıştığını belirtiyor. 1420’de Sigismundo’nun babası Pandolfo Malatesta Venediklilerin Ragosa’ya başarısız taarruzlarını yönetmişti.

44-   Vada: 1453’de Sigismundo “alınamaz” denilen ve Aragon’lu Alfonso’nun adamlarının tuttuğu kaleyi icad ettiği bombalarla aldı.

45-   Siena: Condottieriler için işler gittikçe azalınca Sigismundo Sienalılar tarafından Pitigliano kontuna karşı istihdam edildi ki Sigismundo pek önem vermiyordu. Kontun kalesi Sorano’yu kuşatmışken Sigismundo kendi başına kont ile anlaşıp kuşatmayı kaldırınca Sienalılar ihanet iddiasıyla Sigismundo’nun karargahına saldırdılar ve kaçan Sigismundo’nun çantasını ele geçirdiler. Çantadan çıkan mektuplar Sigismundo’nun zihninin neler ile meşgul olduğunu gösteriyor.

46-   Alwidge: Luigi Alvise, Tempio’daki marangoz ve taş ustalarının kahyası.

47-   Genare: Sigismundo’nun danışmanı Pietro di Genari.

48-   Albert: Leon Battista Alberti, 1404-1472, Tempio’nun mimarı. O yüzyılın beynelmilel adamlarından biri; mucid, astronom, atlet, şair, heykeltıraş, ressam, Latin uzmanı ama mimarlığı ile bilinir. Papa Nicholas V.’ın himayesinde idi ve Papa aracılığı ile Sigismundo O’ndan istifade edebildi. Fakat şimdi Papa O’nu Roma’ya çağırdı.

49-   Sagramoro: Jacopo Sagramoro da Soncino, Sigismundo’nun danışmanı ve hususi katibi.

50-   Madame Isotta: Isotta degli Atti,1430-1470, Sigismundo’nun metresi ve sonra üçüncü karısı. O’na olan aşkı Tempio’nun her tarafına, bilhassa abidevi mezarına işlenmiştir. Sallustio ve Valerio adlı iki oğul vermiştir.

51-   Mi pare …chossia: Pound’un tercümesi; “sanırım O(Isotta) meseleyi didik didik etti”

52-   Çocuklar: 1454’te Sigismundo’nun en az yedi çocuğu yaşıyordu; ikisi Isotta’dan, diğer beşin en büyüğünü(Lucrezia) Papa meşru ilan etti.

53-   Messire Malatesta: Sigismundo’nun küçük oğlu Sallustio, üvey kardeşi Roberto tarafından öldürüldü.

54-   Şato: Sorano kalesi.

55-   Georgio Rambottom: taş ustası.

56-   Lunarda: Sallustio’nun hocası.

57-   Gentilino da Gradara: Sigismundo’nun bilinmeyen ajanı.

58-   Antonio: Antonio degli Atti, Isotta’nın kardeşi, imparator Sigismund tarafından şövalyelik verilmişti.

59-   Ottavian: Ottaviano, Sigismundo’ya St. Sigismund kilisesinde sunak yapma müsaadesi veren Papa fermanını tezhip ile görevli ressam.

60-   Agostino: Agostino di Duccio, Sigismundo’nun atalarına adanan lahitler ile bazrölyefler üstünde çalışan heykeltıraş.

61-   Et amava…..decus: İtalyanca,Ortaçağ Latincesi. “Ve Isotta degli Atti’yi çılgınca sevdi/ çünkü layıktı buna/ amacında azimli/ prensin gözlerinin süsü/ seyri latif/ insanları mutlu eden (İtalya’nın süsü).  Bu methiye farklı kaynaklardan derlenmiştir.

62-   Tapınak inşa etti: Pius II.’nin hatıratından. St. Francis’e adanan Tempio hristiyan sembollerden yoksundu. Figürler antik dönemden alınmaydı ve Sigismundo’nun kendisi Olimpos tanrıları arasında taç giymişti. Tapınak Sigismundo’nun Isotta aşkının abidesiydi. S.Michael şapelindeki mezara “D.Isottae Ariminensi” yazılmıştı ki D hem tanrıça hem de ‘Lady’ diye okunabilir.

63-   “Past ruin’d Latium”: Isotta’yı Helen arketipi ile ilişkilendirmek üzere W.S.Landor’un “To Ianthe” şiirinin bir dizesinin anıştırması.

64-   San Vitale: S.Apollinare gibi altıncı yüzyıldan kalma Ravenna’daki Bizans kilisesi. Pound San Vitale önündeki lahitlerin sessiz asaleti ile Tempio’dakilerin karmaşık stillerini mukayese ediyor.

MALATESTA KANTOLARI- KANTO 8

VIII

Rafa kaldırdığın(kesip attığın) bu müsveddeler

“kaltak!” “kancık!” Gerçek ve Calliope

küfürleşiyorlar sous les lauriers

Güya Alessandro zenciymiş ve Malatesta

Sigismund

Frater tamquam

Et compater carissime tergo

hanni de

dicis

entia

Dengiymiş

Giohanni'sine

Floransa'lı Medici'lerin

Alındı mektup, ve şu Messire Gianozio hususunda

Bir adamıyla, resmî ve layıkı vechiyle gönderildi

Eklenip istekleriniz ve muhtıranız

Sizinle Ragona kralı arasında sulh tesisine gelince,

Beni alakadar ettiği kadarıyla,

azami mutluluk verecektir bana,

hiç bir şekilde hiçbir şey daha fazla mutluluk veremez

ve daha makul olamaz bana,

ve söz verildiği gibi tarafıma, bir tarafı olmak isterim,

katılımcı yahut müdafi olarak

hizmet ücretime gelince,

şüphesiz siz ve pederiniz çekip parayı

en hızlı surette gönderirsiniz bana

Ve Maestro di Pentore'ye deyin ki

elan duvarları boyamak sözkonusu edilemez

Zira harç kurumamıştır hâlâ

bu yüzden heba olur bütün emek

(butatto via)

Ancak şunu açıklıkla ifade edeyim ki, şapeller hazır olana kadar

O'na tasvir için başka bir şeyi temin edeceğim

böylece hem O hem ben bundan dolayı azami

ölçüde memnun olacağız,

Ve hizmetime girmesini temin için

Ve de bilhassa Siz bana O'nun nakde ihtiyacı olduğunu yazdığınızdan,

kendisine yılda şu kadar ödemeyi akdetmek

ve anlaştığımız meblağı alacağını temin etmek isterim

Teminat yatıracağımı söyleyebilirsiniz

Dilediği yere O'nun için

ve açık bir cevap istiyorum,

Zira niyetim iyi muamelede bulunmak

böylece sürdürebilir yaşamayı kalan kısmını

ömrünün topraklarımda-

Siz menetmediğiniz sürece-

bunun için gerekenleri yapmak niyetindeyim,

böylece dilediğince çalışabilir,

ya da vaktini dilediğince sarfedebilir

(affatigandose per suo piacere o no

non gli manchera la provixione mai)

mahrum olmadan ihtiyaçlarından

SIGISMUNDUS PANDOLPHUS DE MALATESTIS

In campo Illus Domini Venetorum die 7

aprilis 1449 contra Cremonam

Ve yukarıda mezkur ve pek meşhur

Milan Dükü

hoşnud olduğundan ve mezkur Lord Sigismundo'nun

en görkemli komününün hizmetine girmesini istediğinden

Floransalıların

iki devletin müdafaa ittifakı için,

Dolayısıyla mezkur meşhur Sigismund ile

Saygıdeğer Agnolo della Stufa,

büyükelçi, mutemet ve vekil

ki icra heyetinden on kişi tarafından atanmış,vs, yarısı

bu müsadereden muaf 50,000 florinin,

1400 süvari ve dörtyüz piyade

komünün sahasına gelsin diye

ya da Toskana'de bir yere

memnun etmek için icra heyetinin on'unu,

kendisi de orada bulunmak üzere hizmetinde

komünün

süvarileri ve piyadeleriyle

(gente di cavallo e da pie) vs

Ağustos 5,1452, on kişilik icra heyeti kaydı

Penna ve Billi'nin sivri kayalıklarından, Carpegna'da

Yarın altından geçen yolla

rüzgardan emin biçimde Toskana'ya

Ve kuzey yolu, Marecchia'ya doğru

balçık deryası çakılla dolu

.lyra

“ ey bu toprakta kadimlerin ruhları

her biri aşk içinde ve sarsılmış,

gidip uyandırın lavtanızla

dimağındaki yaz ile O'nu

ki ne Helen dengidir O'nun ne

İsolde ne de Batsabe”

kesintiyle birlikte

Magnifico, compater et carissime

(Johanni di Cosimo)

Venedik tekrar aldı hizmetine beni

ayda 7,000, fiorini di camera

2,000 at ve dört yüz piyade,

bardaktan boşanırcasına yağıyor burda,

yeni bir hendek kazmak zorunda kaldık

iki üç gün içinde

topları hazır etmeyi denemeliyim

tüyler, yapraklar ve küçük renk topakları

saçılıyor balkonlardan

Pencerelerden dökülen yaygılarla,

küçük dallar ve yapraklar iliştirilmiş üzerlerine,

kilimler sarkıtılmış parmaklıklardan, tozun içinden,

perçeminde dik sülün tüyleriyle,

küçük beyaz atlar, on

iki kız bir düzende sürüyorlar, kasnaklı giysiler yeşil saten,

ağır ilmeklerle gümüşlenmiş, revâkın altında,

Bianca Visconti, Sforza'yla,

çiftçinin oğlu ve düşes,

Rimini'ye, ve de güneydeki savaşlara

kayıklar sahile çekilmiş, kızıl-turuncu yelkenler koyun ağzında,

iki günlük zevk için, çoğu zaman “la pesca” balık tutmada,

Di Cui ki O, Francesco, godeva molto

güneydeki savaşa doğru

ki o zaman mükemmel bir gizlilik edinmişti

Ve grek hükümdar Floransa'daydı

(Ferrara'da veba vardı)

Ve yanında Gemisthus Plethon

Delphos'taki tapınağa dair savaştan sözediyordu,

Ve Poseidon'dan, concret Allgemeine,

ve Platon'un nasıl Siraküza'lı Diyonysius'a gittiğini anlatıyordu

zira tiranların

el attıkları her işte çok verimli olduklarını müşahade etmişti,

ama Dionysius' hiçbir ıslahata

ikna edememişti

ve Ancona'daki kapıda, önkapıyla

ana kapılar arasında

Sigismundo, müttefik, yarıp bir düşman gücünü,

bir çeşit anlaşma yapmak için geldi, geçip bir kapıyı

kapadılar sonra, açmadan önce bir sonraki kapıyı, dedi ki

“ elinizdeyim işte

kümese kıstırılmış tavuk gibi”

lakin devriye subayı “ evet Messire Sigismundo,

ama biz bu şehri kendimize istiyoruz” dedi

kilise O'na karşıydı,

Medici bankası kendine çalışıyordu,

çengel Sforza O'na karşıydı

Sforza Francesco, çengel-burun,

kızını(Francesco'nun) O'nunla(Sigismundo)

evlendirdi Eylül'de,

Ekim'de Pesaro'yu çaldı (Broglio'nun dediği gibi “bestialmende”)

Venediklilerle saf tuttu Kasım'da,

Aralık'ta Milan'lılarla,

sattı Milan'ı Kasım'da, çaldı Milan'ı Aralık'ta

işte böyle Bir şey,

baharda Milan'lıları komuta etti,

yaz ortasında Venedik'lileri,

sonbaharda Milan'lıları,

Ve Ekim'de Napoli'nin müttefikiydi,

O, Sigismundo, templum aedificavit

Romagna'da, sığır hırsızlarıyla eşleşip,

kaybedip oyunu yolun ortasında,

tam anlamıyla kaybetmiş sayılmazdı 50'lere dek,

sona kadar da kaybetmiş sayılmazdı, Romagna'da,

Öyle ki sattı Galeaz Pesaro'yu “sığırları mukabilinde”

Ve Poictiers, bilirsiniz, Guillaume Poictiers,

İspanya'dan getirdi şarkıyı

şarkıcılar viyolayla birlikte fakat burada bir mekan istediler,

Marecchia civarında, suların taşlar arasından çağıldadığı yerde

Ve Mastin Verucchio'ya gelmişti,

ve kılıcı, Paolo il Bello'nun,

gizlendiği yerde bulunmuştu

Ve, Este'nin evinde, Parisina

ödedi

Zira hep bu klan öderdi, ve ev

Ki Atreides'lerin denirdi,

Ve dingin rüzgar bir sürecik

Ve devrildi karanlık

bir yana bir sürecik

Ve daha onikisindeydi o zaman, Sigismundo,

Ve üç yıl boyunca hiç bir vergi ödenmemişti,

Ve ağabeyi sofu kesilmişti,

Ve o yıl dövüştüler sokaklarda,

Ve o yıl çıktı Cesena'ya

ve alıp getirdi vergileri,

Ve o yıl gece geçti Foglia'yı, ve

1-bu müsveddeler: T.S. Eliot'un bu kantonun yazılmasından bir kaç ay önce Pound'a gönderdiği bir dizi şiir ile mısralar ki Pound kaç tanesinin bir arada makul bir birliktelik oluşturabileceğini belirtmiştir. Nihayet bunlar “The Waste Land” adı altında yayınlandı.(bkz. L, s.169)

2-Calliope: epik şiirin perisi. Gerçek'le kavgası, Sigismundo'nun peşini yüzyıllarca bırakmayan ve esasen İkinci Pius'un Commentaries'inde(9:21; 10:25,28) Sigismundo'ya karşı yaptığı karakter katline müstenid olan sürekli iftiraya işaret ediyor.

3-sous les lauriers: fransızca “defneler altında”. (Defnenin batı dillerinde şan,şeref, şöhret gibi çağrışımları olduğu hatırlanabilir-mütercim)

4-Alessandro: Alessandro de' Medici, 1511-1537, papa Yedinci Clement ile mağribi bir cariyenin oğlu.(5:33,43)

5-Malatesta/sigismund: Sigismundo Pandolfo Malatesta, 1417-1468, Rimini, Fano ve Cesena lordu, Pound'a göre “factive personality”(doğruları yapan anlamında-müt). Babası Pandolfo Malatesta, 1377-1427, meşhur condottiere (bir çeşit paralı askere bu dönemde verilen ad-mütercim) ve sanat ve bilimlerin hâmisi ve Mastin diye bilinen büyük büyük dedesi Malatesta da Verrucchio,1212-1312, Rimini'nin ilk lordu. Baba Pandolfo zamanında papa Beşinci Martin Malatesta ailesinin Pesaro kolunun etkisiyle üç çocuğunun meşru saydırabilmek için görevini uzattı. Ölümüyle 1427'de lordluk üç yeğenine vekaleten kardeşi Carlo'ya geçti. Carlo halen Pandolfo'nun muallaktaki mevkisini almak için Niccolo d'Este ile(bkz. tre cento bastardi 24/112) 1428'de Roma'ya gider. Bazı araziler ve hisarlar mukabilinde Papa bu defa büyük torun Galeatto'yu ileri dindarlığına istinaden meşru ilan etti. Fakat bir kaç ay sonra 1429'da Carlo ölünce bu sefer Carlo'nun yıllık vergiyi geciktirmesini bahane edip Papalık adına Rimini'yi almak üzere asker sevketti. Daha 13 yaşında olduğu halde Sigismundo az kuvvetiyle Papalık askerlerini püskürttü. Bu da Sigismundo'nun ömür boyu sürdürdüğü topraklarını koruma gayretinin başlangıcı oldu ki en şiddetlileri İkinci Pius ve İkinci Paul döneminde cereyan eder. Bunun ötesinde Anjou hanesine karşı Aragon hanesinin yandaşı olan İkinci Pius Commentaries'inde son derece vulgar bir stille Sigismundo'ya karşı kişisel nefretini incelikle işler. Her ne kadar pek çok bakımdan güçlü muarızlarına karşı yaşam boyu mücadelesinde kahramanca hususiyetler taşısa da Malatesta kantolarının mısralarından sezileceği üzere kusursuz bir karakter de değildi, ancak Pound'a kadar İkinci Pius'un paranoyakça önyargıları sonraki tarihçiler tarafından aynen tekrar edilegelmiştir; 1882'de Yriarte kayıtları güçlendirmek için bir teşebbüste bulununcaya bile okullarda okutulmaya devam ediliyordu, 1906'da Edward Hutton'un benzer teşebbüsü Pound'un dikkatini çekmiş görünüyor.(bkz. GK,115, 159-160,194,261,301).

6-Frater...carissime: ortaçağ latince, “kardeş ve en yakın arkadaş”

7-Tergo: ortaçağ latince, “arkasındaki yazıda”(Gio)hanni de (Me)dicis (Flor)entia

8-Giohanni..Medici: 1421-1463, Cosimo de Medici'nin en genç oğlu(10:22). İsminin harfleri parşömen sayfaları arasında Sigismundo'nun profilini gösteren mühür sebebiyle görülmüyor.

9-Gianozio: Messer Gianozio, (Floransa'dan bir) ilerigelen, Sigismundo'nun anlaşma yaptığı bir rütbeli.

10-Ragona kralı: “El re de Ragona” Birinci Alphonso, Aragon kralı(1385-1458). Milan dükü Philippe Marria de Visconti'nin erkek varis bırakmadan 1447'de ölmesi üzerine dük kendisini varis ilan ettiğinden Milan'ı talep etti, fakat Milan üstünde hem Venedik hem de Francesco Sforza hak iddia ediyordu. Bu arada şehir kendisini cumhuriyet addediyor ve bağımsızlığını koruması için Francesco Sforza'yı condottiere olarak kiralamıştı. Sigismundo Alphonso ile condottiere olsrsk anlaşıp iddialarını destekledi, fakat sonra Floransa ve Venedik'in tarafına geçip anlaşmayı bozdu.

11- Maestro di Pentore: İtalyance “resim ustası”, muhtemelen Piero della Francesca, ?1420-1492 (9:4)

12- buttato via: İtalyanca “heba olur” (Yriarte, 381)

13- affatigandose...mai: “dilediğince çalışabilir, vaktini dilediğince sarfedebilir mahrum olmadan ihtiyaçlarından”(Yriarte,385)

14- In campo .... Cremonam: Ortaçağ latincesi, “Cremona dışında, 1449 Nisanının7. Günü, Venedik'in en görkemli ustalarının sahasında”. Sigismundo, Sforza'ya karşı Venedik kuvvetlerinin başında, Sforza'nın, 1441 yılında evlendiği karısı Bianca Maria Sforza'ya(müteveffa Milan dükünün kızı) bıraktığı Cremona'yı kuşattığı sırada yazıyor.

15- Milan dükü: atıfta bulunulan anlaşmanın döneminde çiftçilikten condottiere'liğe geçen Francesco Sforza dük idi,1401-1466. Sigismundo'nun askeri dehası ve marifetinden mahrum olmasına rağmen amansız hırsı sebebiyle tüm maceralarından başarı ile çıkmayı bilmiştir. Malatesta kantoları boyunca kariyeri Sigismundo'nun maruz kaldığı mağlubiyet ve aşağılanmalara işaret eder.

16- Agnollo della Stufa: 1452'de Toskana'yı işgal eden Alphonso'nun askerlerine karşı Floransa'yı savunmak üzere Sigismundo'dan hizmet almak üzere gönderilen arabulucu. Böylece Sigismundo bir anda kendisini Floransa ile ittifak yapan Sforza ile omuz omuza buldu.

17-İcra heyetinin on'u: “Dieci della Balia”. Balia, Floransa'nın savaş ve isyan gibi vatandaşların haklarının askıya alındığı durumlarda idareyi ele alan acil durum heyetiydi.

18- gente...pie: İtal., “süvari ve yaya”(Yriarte,383) Pound'un tercümesi.

19- Penna ve Billi,... Carpegna,..Marecchia: Penna ve Billi Rimini yakınlarındaki yüksek kayalıklar, Carpegna yakınlardaki bir dağ, Marecchia Rimini yakınlarından Adriyatik denizine akan nehir.

20- Lyra: takibeden mısranın lir eşliğinde okunacağını gösteren işaret.

21- “ey..ruhları....”: Sigismundo'nun metresine (sonradan üçüncü karısı Isotta degli Atti bkz.9:59) yazdığı şiirden iktibas. YseutTristan'ın sevgilisi İsolde ve Batsabe de Kral Davud'un eşlerinden biridir.

22- Magnifico...carissime: Sigismundo'nun Giovanni de Medici'ye ortaçağ latincesiyle yazdığı “en sevgili ve onurlu vatansever hemşehri”.

23-Johanni di Cosimo: Giovanni de Medici. (bkz. Yukarda 8. md.)

24- fiorini di Camera: “hazine florini”, muhtemelen tam ağırlığında florin manasında. Floransa cumhuriyeti altın florini Avrupa'nın temel mâlî standardını oluşturdu.

25- topları..: kaya ve benzer mühimmatı fırlatmaya yarayan ilkel toplar. Strategist ve taktisyen olarak dehası yanında Sigismundo askeri Makine icadı sebebiyle de meşhurdu.

26- tüyler..: 1449'daki Cremona kuşatması ki müdafası Francesco Sforza'nın karısı Bianca Visconti tarafından yapılmıştı, Sigismundo'ya Francesco Sforza ile olan önceki ittifakı ve dostluğunu hatırlatmış olmalıdır. Sforza ve Bianca Visconti 1441 yılının sonbaharındaki evliliklerinin ardından 1442'de Ancona'ya giderken yol üstünde Rimini'yi ziyaret edip burada anlatılan şenliklerle karşılanmışlardı. Aynı yıl Sigismundo Sforza'nın kızı Polissena ile evlendi. Cremona Bianca'ya babası Milan dükü Philippo Maria de Visconti tarafından drahoma olarak verilmişti. Sigismundo Sforza'nın kayınpederi ve papaya karşı Sforza ile müttefik olmuştu ki bunlar Ancona'nın Marches bölgesini Sforza'dan almak istiyordu. İki yıl boyunca bu ikili Sforza'nın düşmanlarına karşı sonuçsuz bir mücadele yürüttüler ki buna karşılık olarak Sforza Sigismundo'nun Pesaro'yu almasına yardım edecekti. Pesaro Malatesta'lara miras olarak kalmış ve bölünüp ailenin bir diğer koluna verilmiş strategik olarak önemli bir şehirdi.

27- la pesca..godeva molto: İtal., “çok keyif aldığı balık tutma”

28- ve grek hükümdar: yaşamını Türklerin Yunanistan'dan çıkarılmasına vakfetmiş John Paleologus (1425-1448 arası hükümdarlık etti), ancak avrupalı tüm güçlerin birleşip yunanlılara yardım etmesiyle gerçekleşebilecek bir amaç, oysa avrupalı güçlerin kendi gündemleri vardı. 29 Mayıs 1453'te Konstantinopolis düştü, bin yıllık yunan hakimiyeti sona erdi ve son rum hükümdar şehri savunurken öldü. 1438'de John Paleologus faydasız bir davet teşebbüsüyle grek ve roma kiliseleri arasındaki ayrılığa son vermeyi kabul ederek italyan prenslerinin yardımını almaya çalıştı. Böylece Ferrara konseyi toplandı.(26:39).

29- Ferrara: papa Eugenius IV ve doğu roma patriğinin katılmasıyla cereyan eden buluşmaya Sigismundo, Cosimo de Medici, Francesco Gonzaga, ve diğer ileri gelenler katıldı. Ferrara merkezi bir konumdaydı ve diğer şehir devletlerinin baskısı altında değildi. Ancak şehirde veba çıkınca konsey Floransa'ya taşındı.

30- Gemisthus Plethon: 1355?,1450?; doğu kilisesinin temsilcisi olarak Ferrara ve Floransa'daki konseye katılan bizanslı neoplatonist felsefeci. O dönem 83 yaşındaydı ve grek mitolojisine dalmıştı ve artık hristiyanlığı lafta kalmıştı. Onun etkisi altında Cosimo batı dünyasında grek araştırmaları ve hümanizmin merkezi olacak Floransa platonic akademisini kurdu(GK,160). Gemisthus Yunanistan'a döndü ve on yıl sonra orada öldü. 1464-1466 yıllarında Venedikliler türklerin fethine engel olmak üzere Sigismundo liderliğinde asker gönderdilerse de başarısız oldular ama Sigismundo Gemistgus'un küllerini getirip Rimini'deki Tempio'nun dışındaki tezyini kabirlerden birine gömdü. Kardeşi Novello (9:5; 11:18, 20, 27) gemiyle yüzlerce grek metinlerini Cesena'daki Bibliotheca Malatestiana kütüphanesine getirdi ki muhtemelen diğer türlü bu metinler ebediyen batı dünyası için kayıp olacaktı. (bkz. 26/123; 83/528; 98/685, 688, 690; GK,224-225).

31-Delphos: Gemisthus'un konuşmalarında sıklıkla andığı antik yunanistan'ın en kutsal yerlerinden biri. Gemisthus hristiyanlığa bu politeistik mitleri işlemeyi düşlüyordu ki Pound buna sempati duymaktadır.(9:80; 11:26,27)

32- Poseidon: Grek su tanrısı. Gemisthus'un neoplatonik değerler hierarşisi bağlamında Zeus'tan sonra ikinci tanrı. Pound Sigismundo'nun Tempio'sunda belirleyici olan taş/su motiflerini Gemisthus'un öğretileriyle ilşkilendiriyor. (GK,224-225; DD, Sculptor 126,vd.)

33-concret Allgemeine: Grek. “somut evrensel”. Pound Gemisthus Plethon'u ortaçağ bağlamında 'realist' olarak betimleyen Fritz Schultze'den iktibas ediyor(s.159)- Aristocu “tümeller tekiller aracılığıyla bilinir” pozisyonu dolayısıyla-.

34-Dionysus: M.Ö.430-367 Sirakuza tiranı. Platon genç Dionysus'a rehberlik etmek ve filozof kral'a dönüştürmek için bir süre Sirakuza'ya gitmiş ama muvaffak olamamıştı. Sigismundo'nun Gemisthus'a saygısı bu olayla mukayese ediliyor.

35- Ancona: Romagna'da bir şehir( yukarıda 26. maddeye bakın). Tasvir edilen olaylar muhtemelen Sigismundo ile Sforza'nın müttefik olduğu dönemde cereyan etti.

36- kilise..karşıydı: her ne kadar ilkin Malatesta ailesinin meşru nesebi pesaro soyunun taleplerini desteklese de Papa Martin V. amcaları Carlo Malatesta'nın ölümü üzerine Sigismundo'nun büyük abisi Galaezzo'yu Rimini lordu olarak kabul etti. Sonraki Papa Eugene IV.de Galeazzo'nun ölümü üzerine Sigismundo'yu Rimini Lordu olarak kabul etti. 1438'de Sigismundo papalık güçlerinin kumandanı oldu, 1445'de Roma'ya davet edildi ve papalık tarafından onurlandırıldı, kılıç ve kardinallik rütbesiyle ödüllendirildi. Sigismundo Papalığı Pius II.nin papalığında karşısında buldu, zira Anjou hadisesinde Pius'un çıkarları Aragonlularınki ile örtüşüyordu.

37- Medici Bankası: Cosimo de Medici, 1389-1464, gücünü finansal politikalarından alıyordu. 1464'de piyasadan tüm parasını çekmek suretiyle Napoli ve Venedik'in Floransa ile barış yepmasını sağladı. Medici politikası Milan'da Sforza'yı desteklemek suretiyle Venedik'in gücünü dengelemek suretindeydi. 1450'de Milan'ın Sforza'nın eline düşmesinden beri Sigismundo tek başınaydı. Bu hadise kuzey İtalya'da otuz yıl süren savaşı sona erdirip Milan, Floransa, Venedik, Napoli ve Papalık arasında güç dengesi oluşturdu. 1450'den itibaren paralı askerler ve küçük tiranların hareket serbestileri büyük ölçüde kısıtlanmış oldu. (bkz: 9:48; 10:22; 21/96, 97; 26/123, 124; 93/624; 94/633).

38- çengel sforza: Sforza'nın sarkık etli burnuna gönderme(bkz: yukarda 15)

39- Pesaro: (bkz: madde 26) Pesaro Malatesta ailesinin mülküydü ve şimdi varisi olmayan “ebter” Galeazzo'nun elindeydi. Pesaro'yu elde etmek için Sigismundo Sforza ile işbirliğine gitti ve hatta gayrı meşru kızı Polissena ile evlendi(9:23). Fakat Galeazzo yeğeni Constanza'nın Sforza'nın kardeşi Alessandro ile evlenmesi şartıyla Pesaro'yu Sforza'ya 20000 florine sattı. Yine 1445'de Fossombrone'yi Sigismundo'nun kadim düşmanı Federigo D'urbino'ya(11:12,14) sattı(bkz: madde 5).

40- Broglio: Gaspare B., Sigismunda'nun orduda yoldaşı, Malatesta savaşlarını konu edinen yayınlanmamış “Cronaca”nın yazarı(10:16).

41- bestialmente: İtal., “hayvanca”. Broglio Galeazzo'nun tüm Malatesta ailesine ait olan bir mülkü satamayacağını belirtir( bkz: yukarıda 40 ve 9:15).

42- Templum aedificavit: Ortaçağ latincesi, “tapınak inşa etti”. Sigismundo'nun kendi ve metresi için inşa ettiği tapınağa işaret eden Pius II.nin Commentaries'inden. Pound'a göre Rimini'deki tapınak hem bir şahika hem de bir mimari felaketti (GK 159). Resmi olarak St. Francis'e adanan Rimini kilisesi için Sigismundo devrin en büyük sanatçıları Leon Battista Alberti, Matteo da Pasti, Simone Ferucci, Agustino di Duccio'yu istihdam etmişti. 1445'de inşaatı başlamış, 1450'de takdis edilmişti. 1455'de ön cephesi bitmemiş ve çatısı başlanmamış şekilde yarıda kalmıştı, hümanistler ve filosoflara ayrılan on dört kabirden ancak yedisi tamamlanmıştı. 28 Aralık 1943 ve 29 Ocak 1944'teki müttefik kuvvatler bombardımanında kısmen tahrip oldu (bkz: 76/459; 80/497; 83/528; 90/605; 92/621; 107/758).

43- kaybedip oyunu: Muhtemelen Sigismundo'nun Pesaro ve Fossombrone'yi kazanma umudunu yitirmesi üzerine söyleniyor.

44- tam anlamıyla kaybetmiş sayılmazdı 50'lere dek: hain Francesco Sforza'nın Milan dükü olduğu yıl (bkz: yukarıda 10,15, 38).

45- sona kadar da kaybetmiş sayılmazdı Romagna'da: yılmak bilmez Sigismundo için her zaman umut vardı. Ama 1468'de Mora'da kaptığı humma ile yatağa düştü(11:21). Birkaç ay sonra Rimini'de öldü. 1460'da aforoz edildi ve Rimini dışındaki mülklerine el kondu (11:15,21, 34).

46- Poictiers: Aquitaine dükü Guillaume Poitiers (6:2), ilk defa olarak trubador müziğini besteleyen ve Fransa'ya getiren kişi olduğu sanılıyor.

47- Mastin: bekçi köpeği, Sigismundo'nun büyük büyük dedesi Malatesta da Verrucchio'nun lakabı.

48- Paolo il Bello: İtal., yakışıklı Paul. Büyük “Bekçi köpeği”nin ikinci oğlu. Ağabeyi Giancotto, Guido Vecchio da Polenta'nın kızı Francesca ile evliydi ve sakattı. Paolo ve Francesca birbirine tutuldu ve öfkelenen Giancotto tarafından katledildiler. Boccaccio Paolo'nun kaçmaya çalıştığını ancak elbisesinin çiviye takıldığını söyler (bkz: İnf.V, 73-142; ayrıca che paion'si al vent mısraı “rüzgarda öylesine hafif olan” 110/777).

49- Parisina: Carlo Malatesta'nın kızı ve Sigismundo'nun yeğeni. 14'ünde Ferrara Lordu Niccolo d'Este ile evlendi ve iki kız doğurdu. Niccolo büyük oğlu Ugo ile zina ettiğinden şüphelendi ve ikisinin de kafasını vurdu. Pound hikayenin detaylarını Homer Pound'a(L,210) anlatıyor 20/90,91. (bkz: 24/110-112).

50- Atreides: “Atreus'un çocukları”. Malatesta ailesindeki şiddet Atreus hanesindeki içsel şiddetle mukayese ediliyor.

51- daha onikisindeydi..: Amcası ve vasisi Carlo Malatesta öldüğünde Sigimundo on iki yaşındaydı ve ağabeyi Galeotto “sofu kesilmişti”, Fransiskan tarikatına girip oruç dua ve kendini kırbaçlama disiplinine adanmıştı.,

52- ..dövüştüler sokaklarda: Rimini Lordu olduktan sonra 60 yaşlarındaki papaz Don Matteo çiftçilerin şikayetlerini şehri Papalığın hükmü altına alma arzusuyla birleştirip Sigismundo'yu sokakta bir grup çiftçiye dövdürdü. Sigismundo üç psikopoz dostunun yardımıyla papazı azletti ve astırdı.

53- Cesena: 1432'de Galeotto'nün ölmesiyle Sigismundo Rimini Lordu olunca Carlo Malatesta (ailenin meşru nesebinin başı) Urbino kontunun da yardımıyla Rimini'yi geri almaya kalktı. Yaklaşan güçlerden haberdar olan Sigismundo Cesena'ya gidip destek kuvvetleri getirdi ve şehrin surları önünde akrabasının askerlerini dost mu düşman mı oldukları konusunda uyarınca dost olduklarını söyleyip geri çekildiler. Bir süre sonra Sigismundo kardeşi Domenico'yu Cesena Valisi yaptı. (9:15; 11:18, 20).

54- Foglia: Galeotto'nun yeni Papa Eugenius IV'un yahudilerin istiskali ve papazlar arasındaki metres tutma iddialarının araştırılması emirlerine itaati, Malatesta ailesinin meşru kolunda Rimini'nin Papalığa hediye olarak verileceği korkusu doğurdu. Carlo Malatesta Urbino Kontu'nun yardımıyla Fano ile Rimini'yi alıp böyle bir hadisenin önüne geçmek istedi ise de 13 yaşıdaki Sigismundo'nun önderlik ettiği ve gece Foglia(adriyatiğe dökülen nehir)'yı geçen küçük bir kuvvet tarafından püskürtüldüler.